Antidemocratisch gedrag in Nederland

Voorbeelden oktober 2025

4 oktober 2025 Op het D66-congres is het verkiezingsprogramma aangenomen. In dat verkiezingsprogramma staat: ‘De Eerste Kamer wordt nu indirect gekozen. ... . Dat past niet in onze moderne staatsinrichting. Daarom schaffen we de Eerste Kamer ... af’. Wat ten eerste opvalt is de uiterst gebrekkige motivatie. Wat zijn de eigenschappen van een moderne staatsinrichting die zouden verhinderen dat een indirect gekozen Eerste Kamer daar niet in past? En al zou je constateren dat het niet past, waarom is het dan nodig om de Eerste Kamer af te schaffen in plaats van het hervormen van sommige aspecten van de Eerste Kamer? Tenslotte, zelfs al zou je willen besluiten om de Eerste Kamer af te schaffen, hoe verzeker je dan dat de tegenmacht, die de Eerste Kamer vertegenwoordigt, op een andere wijze in ons staatsbestel opgenomen gaat worden? Deze veel te gemakkelijke formulering van dit ingrijpende voorstel, zonder referentie aan transparant onderzoek, is een voorbeeld van (schriftelijk) antidemocratisch gedrag op basis van het criterium evenwicht. Een amendement, om dit voorstel uit het verkiezingsprogramma te schrappen, heeft het niet gehaald (zie ook de motivatie in dit korte artikel van de indiener. Dit voorstel moet met (veel) wantrouwen bekeken worden. En als het ooit tot een wetsvoorstel zou komen dan dient dit gepaard te gaan met de resultaten van tenminste twee onafhankelijke audits, waarin transparant vastgesteld wordt dat dit wetsvoorstel de democratische rechtsstaat tenminste niet schaadt (en liefst verbetert).

5 oktober 2025 In het TV-programma Buitenhof zegt BBB-Tweede Kamerlid Henk Vermeer dat 47% van de leden van (de Adviserende afdeling van) de Raad van State een links-progressieve achtergrond heeft. Hij benadrukte dit uitgezocht te hebben, maar kon geen enkele naam noemen. Het hangt er natuurlijk vanaf hoe je ‘links-progressief’ definieert, maar er zijn 6 van de 18 leden van de Raad van State, waarvan bekend is dat zij banden hebben met D66 (3), GroenLinks (2) en PvdA (1). Dat is 33%, hetgeen 14% scheelt met het getal dat Henk Vermeer noemde. Met name ook omdat hij aangaf dit uitgezocht te hebben is dit te karakteriseren als antidemocratisch gedrag op basis van het criterium betrouwbaarheid.

Henk Vermeer zegt in hetzelfde TV-programma dat, toen hij gemeenteraadslid in Harderwijk was, 75% van de vrijgekomen woningen naar mensen ‘buiten de reguliere wachtlijst om’ ging. Dit blijkt eerder rond de 25% te liggen. Ook dit is evident antidemocratisch gedrag op basis van het criterium betrouwbaarheid.

12 oktober 2025 GroenLinks-PvdA leider Frans Timmermans, die op een terras in Amsterdam zat, is bedreigd en geı̈ntimideerd door een groepje gemaskerde mannen. Zij liepen op hem af en gebruikten scheldwoorden als ‘kankerhond’ en ‘links hoerenkind’. Ook werd een Hitlergroet gebracht. Dit is een voorbeeld van fascistisch geweld op basis van het criterium vorm (D) omdat deze intimidatie in een extreemrechtse context plaats vindt.

14 oktober 2025 De plannen in het verkiezingsprogramma van JA21 komen niet overeen met plannen die de partij inleverde bij het Centraal Planbureau (CPB) om te laten doorrekenen. In het TV-programma Nieuwsuur weerlegt lijsttrekker Joost Eerdmans de verschillen niet. Pregnante voorbeelden zijn:

• In het verkiezingsprogramma kiest JA21 voor het terugbrengen van de rol van de NPO tot 2 publieke zenders. In de CPB doorrekening stelt het CPB: ‘JA21 schaft de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) af. Dit is een ombuiging van 700 miljoen euro.’ Bij Nieuwsuur ontkent Joop Eerdmans dat de bezuiniging van 700 miljoen euro de NPO de nek omdraait, hij stelt dat er nog 300 - 400 miljoen euro overblijven en dat je daar ‘prima 2 publieke netten van kan maken’. Laten we even aannemen dat dit bedrag van 300 - 400 miljoen euro juist is. Er is - voor zover wij weten - geen officieel plan of onafhankelijk onderzoek dat onderbouwt dat je twee publieke zenders met een kwalitatief volwaardig aanbod kunt draaien op pakweg 350 miljoen euro. Nog afgezien van de vraag of een reductie van de NPO tot 2 publieke zenders Onze conclusie is dat de discrepantie tussen het verkiezingsprogramma en de CPB doorrekening niet is opgeheven, zodat dit antidemocratisch gedrag is op basis van de criteria feitelijkheid en betrouwbaarheid.
• In het verkiezingsprogramma geeft JA21 aan 0,5% van het bbp voor wonen en 0,5% van het bbp voor infrastructuur te willen reserveren. In de CPB doorrekening komt alleen 500 miljoen euro voor vervanging en renovatie van verkeersinfrastructuur voor, een verschil van 11,5 miljard (!) euro. Dit is zacht gezegd toch behoorlijk antidemocratisch gedrag op basis van het criterium betrouwbaarheid.
• In het verkiezingsprogramma van JA21 wordt niet gesproken over een wijziging van beleid m.b.t de verhoging van de AOW-leeftijd. Uit de CPB doorrekening blijkt dat JA21 deze verhoging versnelt, op een wijze die in 2060 15 maanden hoger uitkomt dan volgens het zogenaamde basispad. Dit is antidemocratisch gedrag op basis van het criterium betrouwbaarheid.
• In het verkiezingsprogramma van JA21 wordt niet gesproken over het afschaffen van de dividendbelasting, een politiek heet onderwerp in voorgaande jaren. Uit de CPB-berekening blijkt dat JA21 de dividendbelasting wil afschaffen. Dit is antidemocratisch gedrag op basis van het criterium betrouwbaarheid.
• In het verkiezingsprogramma staat dat JA21 één tarief voor vennootschapsbelasting van 20% wil, bij het CPB is 22% aangeleverd. Dit is evident antidemocratisch gedrag op basis van het criterium betrouwbaarheid.
• In het verkiezingsprogramma staat dat JA21 de vliegbelasting wil afschaffen. Het CPB meldt dat JA21 alleen de ‘aanpassing van de vliegbelasting’ wil terugdraaien. Een fors verschil, dat de kwalificatie antidemocratisch gedrag op basis van het criterium betrouwbaarheid oplevert.

Na onder meer in Den Haag en Amsterdam, zijn dinsdagavond ook anti-immigratieprotesten in Houten en Uithoorn uit de hand gelopen. In beide gevallen ging het om protesten tegen asielzoekerscentra en werd de Mobiele Eenheid ingezet. In Houten en Uithoorn werd de politie bekogeld met eieren en vuurwerk. Op beide locaties toonden één of meer betogers een Prinsenvlag, die ook werd gebruikt door de NSB. Omdat dit geweld in een extreemrechtse context plaats vindt, is dit een voorbeeld van fascistisch geweld op basis van het criterium vorm (D).

16 oktober 2025 De NRC onderzocht het verschil tussen verkiezingsbeloftes en wat partijen bij het CPB lieten doorrekenen. Daaruit blijkt dat JA21 zeker niet de enige is. Vooral in de zorg blijken de verschillen tussen de teksten en de tabellen gigantisch. In de doorrekening stijgt bij CDA, JA21 en Volt bijvoorbeeld het eigen risico naar 440 euro, terwijl in de programma’s enkel wordt gesproken van het terugdraaien van de door het demissionaire kabinet voorgenomen verlaging. En een flinke reservering voor de terugkeer van verzorgingshuizen, draaien VVD, CDA, D66 en JA21 terug, zonder één woord erover in het programma. Elke echte discrepantie tussen verkiezingsbelofte en CPB-doorrekening is uiteraard antidemocratisch gedrag op basis van het criterium betrouwbaarheid.

Tijdens de campagne vermeldt VVD-leider Dilan Yesilgöz regelmatig dat het afbouwen van de hypotheekrenteaftrek de woningbezittende burger ongeveer 400 euro per maand gaat kosten, zonder daarbij de veronderstelde afbouwperiode te vermelden. In het TV-programma RTL Tonight werd zij hierop bevraagd en geconfronteerd met expertberekeningen die voor gemiddelde scenario’s op significant lagere bedragen uitkomen: ongeveer 250 euro na 10 jaar en ongeveer 300 euro na 20 jaar. Zij ontweek de confrontatie en bleef zonder verdere onderbouwing bij haar eigen standpunt. Andere factcheckers, zoals Radar en de opiniesite van BNNVARA komen geen van allen in de buurt van die 400 euro.

Peter Boelhouwer, hoogleraar Huisvestingssystemen aan de TU Delft, bevestigt dat het veelgenoemde bedrag in specifieke omstandigheden uitkomt, maar niet in één keer. Per mail aan Radar schrijft hij: ‘De 400 euro klopt wel na dertien jaar. In onze berekeningen komen we dan uit op 400 euro voor een gemiddelde koopwoning die volgend jaar wordt gekocht. Dat zijn nominale bedragen; door inflatie en loonstijgingen is het effect in reële termen lager en daalt de kopers quote.’ Met andere woorden: bij geleidelijke afbouw loopt het nadeel op in de tijd en wordt het door loonstijgingen deels geabsorbeerd.

Dit is evident antidemocratisch gedrag van Dilan Yesilgöz op basis van het criterium betrouwbaarheid.

20 oktober 2025 De Nederlandse Orde van Advocaten (NOVA) publiceert de traditionele toets van verkiezingsprogramma’s. Hieruit blijkt dat alleen de Partij voor de Dieren, GroenLinks-PvdA, Denk (na rectificatie) en Volt binnen de rechtsstatelijke lijntjes kleuren. Dat de verkiezingsprogramma’s van PVV en FVD het slechtst scoren op rechtsstatelijkheid viel te verwachten. Maar ook middenpartijen CDA en D66 krijgen in de rechtsstatelijke toets van de NOVA een rode kaart. Het CDA omdat het asielprocedures buiten de EU wil afhandelen – een plan dat strijdig is met het internationale verbod op terugzending van vluchtelingen. D66 omdat het anonieme aangiftes voor bedreigde personen mogelijk wil maken: dat botst met het recht van verdachten op een eerlijk proces. De VVD krijgt nota bene 9 (!) rode kaarten, teveel om hier inhoudelijk te specificeren.

In de vandaag gepresenteerde uitkomsten spreekt de NOVA van een ‘zorgwekkende ontwikkeling’. Toen de NOVA de verkiezingsprogramma’s voor de Tweede Kamerverkiezingen in 2012 voor het eerst liet doorlichten stonden in ‘slechts’ twee partijprogramma’s voorstellen die een rode rechtsstatelijke kaart kregen. Nu is dat in twaalf van de vijftien verkiezingsprogramma’s het geval!

Elke rode kaart van de NOVA is op zich een schriftelijke vorm van antidemocratisch gedrag van de betreffende partij op basis van het criterium terughoudendheid.

In dit interview reageert VVD-leider Dilan Yesilgöz op de 9 rode kaarten voor de VVD. Haar reactie is verbijsterend en de leider van een reeds lang bestaande politieke partij onwaardig. Door de rapportage van de NOVA te diskwalificeren als ‘een mening’ en het gebruik van de term anti-rechtsstatelijk ‘belachelijk’ te noemen ondermijnt ze de fundamenten van de Trias Politica. De onafhankelijke rechtspraak bepaalt in ons stelsel wat rechtstatelijk is en wat niet. Elke politicus dient dat te respecteren. En als je het er niet mee eens bent, dan ga je in gesprek met de NOVA over specifieke rode kaarten of het toetsingskader als zodanig. Ook daarna kun je besluiten dat je het samen eens bent over het feit dat je het oneens bent. Ook kun je proberen wetgeving te laten aannemen die jouw opvattingen recht doen, zodat daarna de NOVA anders zal oordelen. Maar het gaat niet aan om één van de belangrijkste peilers van de rechtsstaat publiekelijk weg te zetten als ’zomaar een mening’ en de hoeders van het rechtsstaatbegrip af te schilderen als ’bezig te zijn met de uitholling van het begrip ‘anti-rechtsstatelijk’. Dan ben je rechtstreeks bezig om volstrekt onterecht het vertrouwen van de burgers in de rechtsstaat nog verder te ondermijnen dan al het geval is. Dit is - zeer zacht gezegd - antidemocratisch gedrag van Dilan Yesilgöz op basis van de criteria scheiding en betrouwbaarheid. In dit nieuwsbericht reageert de NOVA kort op de opvattingen van Dilan Yesilgöz.

27 oktober 2025 Twee PVV-Kamerleden, Maikel Boon en Patrick Crijns, beheerden heimelijk een Facebookpagina met AI-beelden van Frans Timmermans plaatsten, o.a. in handboeien en met het label ‘CORRUPT’ wat leidde tot tientallen doodsbedreigingen. GroenLinks-PvdA doet aangifte wegens laster en bedreiging. In de Volkskrant bestempelt hoogleraar privacy en cybercrime Bart Schermer de fictieve foto van Timmermans waarop hij wordt opgepakt als laster. Dat houdt in: iemand beledigen of iemands goede naam en eer aantasten door iets te stellen wat niet waar is. Hoogleraar straf- en strafprocesrecht van de Universiteit Leiden Jeroen ten Voorde beschouwt het plaatje waar ‘corrupt’ bij een afbeelding van Timmermans is geplaatst als laster. Dit is voldoende grond om vast te stellen dat Maikel Boon en Patrick Crijns ernstig antidemocratisch gedrag te verwijten valt op basis van vorm (C). De doodsbedreigingen, gedaan door volgers van de Facebookpagina, zijn voorbeelden van antidemocratisch gedrag op basis van vorm (A). Zie ook deze achtergrondartikels uit De Groene Amsterdammer van 11 oktober 2025 en De Volkskrant van 27 oktober 2025.

31 oktober 2025 In een blog van NRC wordt gemeld dat PVV-leider Geert Wilders in een X-bericht twee afbeeldingen van berichten heeft gedeeld waarin de suggestie wordt gewekt dat er in Zaanstad en Maastricht gesjoemeld is met stembiljetten tijdens de Tweede Kamerverkiezingen. Het is onduidelijk waar die berichten vandaan komen en wie ze geschreven heeft. De gemeenten Zaanstad en Maastricht spreken tegen dat er sprake is van fraude. Een woordvoerder van de gemeente Zaanstad laat aan NRC weten dat de berichtgeving ‘totaal niet waar is’. Er zijn in de stad geen meldingen binnengekomen van verdwenen stemmen. Ook de woordvoerder van de gemeente Maastricht laat weten ‘niks gehoord’ te hebben over eventuele fraude. De Kiesraad heeft nog niet gereageerd op Wilders’ onbewezen suggestie van stembusfraude. Onbewezen uitspraken voorstellen als waarheid is het verspreiden van desinformatie en dus antidemocratisch gedrag van Geert Wilders op basis van het criterium betrouwbaarheid.

Terug naar de hoofdpagina